سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

محدودیت‌ها و استثنائات حق دسترسی به اطلاعات در نظام حقوقی ایران: با تأکید بر قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات

نویسندگان :

کاوه صبوری¹

1- دانشگاه امام صادق (ع)

کلمات کلیدی :

حق دسترسی به اطلاعات،حقوق شهروندی،تضمین منافع عمومی،آزادی اطلاعات

چکیده :

حق دسترسی به اطلاعات یکی از حقوق اساسی شهروندی و ابزاری کلیدی برای ارتقای شفافیت و پاسخگویی در حکومت‌ها محسوب می‌شود. در جمهوری اسلامی ایران، این حق با تصویب قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات مصوب ۱۳87 به رسمیت شناخته شد. سوال اصلی این تحقیق این است که چه محدودیت‌ها و استثنائاتی در این قانون برای حق دسترسی به اطلاعات وجود دارد و این محدودیت‌ها چگونه بر تحقق کامل این حق تأثیر می‌گذارند؟این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی، مواد قانونی مرتبط به ویژه مواد ۱۳ تا ۱۷ این قانون را بررسی کرده است. این مواد عمدتاً بر حفظ اسرار دولتی (امنیت ملی و اطلاعات طبقه‌بندی‌شده)، حمایت از حریم خصوصی، حفاظت از منافع مالی و تجاری، ملاحظات امنیت عمومی، پیشگیری از جرائم، ممیزی مالیاتی و نظارت بر مهاجرت تمرکز دارند. یافته‌ها نشان می‌دهد چالش اصلی در اجرای این قانون، نبود تعاریف جامع و استاندارد برای مفاهیمی چون «اسرار دولتی» و «اطلاعات خصوصی» است که امکان تفسیرهای سلیقه‌ای و محدودیت غیرضروری دسترسی شهروندان را فراهم می‌آورد. علاوه بر این، ضعف نظارت، مشکلات اجرایی و کمبود شفافیت در فرایندهای طبقه‌بندی اطلاعات، مانع تحقق کامل حق دسترسی می‌شود. با این حال، تبصره‌های قانون، به ویژه تبصره ۱ و ۲ ماده ۱۷، نشان‌دهنده توجه قانون‌گذار به اولویت‌هایی همچون سلامت عمومی، محیط‌زیست، کرامت انسانی و جلوگیری از افشای اطلاعات خلاف اخلاق و حیثیت افراد است. نتیجه‌گیری تحقیق بر لزوم اصلاحات قانونی، تدوین استانداردهای مشخص برای طبقه‌بندی اطلاعات، تقویت سازوکارهای نظارتی و ارتقای آموزش عمومی تأکید دارد تا ضمن حفظ منافع ملی و حقوق فردی، امکان تحقق مؤثر حق دسترسی به اطلاعات و افزایش اعتماد عمومی به نهادهای حکومتی فراهم شود.