سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

صیانت از حقوق عامه در پرتو اصل 40 قانون اساسی و ترویج نهاد مسئولیت اجتماعی

نویسندگان :

جمشید یحیی پور¹ بهزاد پارسا²

1- دانشگاه شمال 2- دانشگاه شمال

کلمات کلیدی :

حقوق عامه،اصل 40 قانون اساسی،عدالت اجتماعی،منافع عمومی،مسئولیت اجتماعی،صیانت قضایی

چکیده :

حقوق عامه به‌عنوان مجموعه‌ای از حقوق جمعی و منافع عمومی جامعه، از ارکان اصلی عدالت اجتماعی و حاکمیت قانون در نظام حقوقی ایران به‌شمار می‌رود. اصل 40 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر اینکه «هیچ‌کس نمی‌تواند اعمال حق خویش را وسیله اضرار به غیر یا تجاوز به منافع عمومی قرار دهد»، مبنای حقوقی محکمی برای محدود کردن حقوق فردی در برابر حقوق جامعه فراهم کرده است. این پژوهش با رویکرد مسئولیت اجتماعی، به بررسی سازوکارهای صیانت از حقوق عامه می‌پردازد و نشان می‌دهد که مسئولیت اجتماعی نه‌تنها یک الزام اخلاقی، بلکه یک تکلیف حقوقی ناشی از اصل 40 قانون اساسی است. در این مقاله ابتدا مفهوم حقوق عامه و جایگاه آن در نظام حقوقی ایران تبیین شده، سپس نقش اصل 40 به‌عنوان اصل محدودکننده حقوق فردی در برابر منافع عمومی تحلیل می‌گردد. در ادامه، مسئولیت اجتماعی اشخاص حقیقی و حقوقی (دولت، نهادهای عمومی، شرکت‌های تجاری و شهروندان). در حفظ حقوق عامه و راهکارهای تحقق مسولیت اجتماعی بررسی شد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که تقویت فرهنگ مسئولیت اجتماعی و نهادینه‌سازی اصل 40 قانون اساسی از طریق آموزش عمومی، سیاست‌گذاری تقنینی و نظارت مؤثر قضایی، مهم‌ترین ابزار صیانت از حقوق عامه است. در نهایت پیشنهاد می‌شود که با تدوین قانون جامع «صیانت از حقوق عامه و مسئولیت اجتماعی» و ایجاد سازوکارهای اجرایی مشخص، ظرفیت‌های بالقوه اصل 40 قانون اساسی به فعلیت رسیده و از تضییع منافع عمومی جلوگیری شود.