سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

تالاب‌ها به‌مثابۀ انفال: مبانی حقوقی و اجتماعی حفاظت پایدار در حقوق عامه

نویسندگان :

زینب مجلسی¹ محمد حسین گرجیان عربی² زهرا مجلسی³

1- دانشگاه مازندران 2- دانشگاه مازندران 3- دانشگاه مازندران

کلمات کلیدی :

تالاب،انفال،فقه محیط زیست،حقوق عامه،مسئولیت اجتماعی،حفاظت پایدار،حقوق محیط زیست

چکیده :

تالاب‌ها به‌عنوان زیست‌بوم‌های حیاتی، نقشی بنیادین جهت حفاظت از تنوع زیستی، تنظیم چرخه های آبی، تعدیل اقلیم، کنترل گرد و غبار، تأمین حقوق عامه و ارتقای منافع عمومی ایفاء می نمایند؛ این دسته از منابع طبیعی در فقه اسلامی، ذیل مفهوم انفال قرار گرفته و بهره برداری و حفاظت از آن‌ها، تکلیفی شرعی و حقوقی برای دولت و جامعه به شمار می رود. حقوق داخلی ایران به ویژه اصول 45 و 50 قانون اساسی نیز مؤکّد صیانت از انفال و محیط زیست بوده و وظیفۀ حفاظت از تالاب-ها را مستقل از عضویت در کنوانسیون‌های بین‌المللی دانسته و به عنوان وظیفه ای عمومی و الزام آور، معرفی می نماید؛ لذا، حفاظت از تالاب ها، افزون بر یک ضرورت زیست محیطی، تکلیفی مشترک برای دولت و جامعه در چارچوب حقوق عامه و حکمرانی پایدار محسوب می گردد. پژوهش توصیفی-تحلیلی پیش رو، با رویکردی فقهی-حقوقی، جایگاه تالاب‌ها به‌عنوان انفال را مورد بررسی قرار داده و می کوشد که پیوند میان مبانی شرعی، قواعد حقوق عمومی و الزامات اجتماعی را جهت ارتقاء حفاظت پایدار، تبیین نماید؛ در وهلۀ اول، به تحلیل مبانی فقهی مرتبط با انفال و جایگاه منابع طبیعی در شریعت اسلامی پرداخته است؛ سپس چارچوب حقوقی ایران در حیطۀ حفظ تالاب ها -من جمله قوانین موضوعه، اصول قانون اساسی و سیاست های محیط زیستی- را مورد واکاوی قرار داده است؛ در نهایت نیز به بررسی نقش مسئولیت اجتماعی، مشارکت جوامع محلی و همکاری بخش خصوصی و دولت، جهت تقویت حکمرانی محیط زیست و مدیریت پایدار تالاب ها می پردازد. فرضیۀ محوری حاصل شده مبتنی بر گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه ای-اسنادی، آن است که تالاب‌ها به‌عنوان انفال، نیازمند حفاظت شرعی و قانونی‌ بوده و تلفیق مبانی فقهی، حقوق داخلی و مسئولیت اجتماعی می‌تواند چارچوبی مستقل، منسجم و کارآمد جهت مدیریت و صیانت پایدار از تالاب ها فراهم آورد.