سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

حقوق عامه، انفال و مسئولیت‌های اجتماعی

نویسندگان :

حسن سعیدی¹

1- دانشگاه شمال

کلمات کلیدی :

انفال – مسئولیت اجتماعی – فقه امامیه،انون اساسی– عدالت اجتماعی فقه امامیه،حکمرانی دین

چکیده :

هدف اصلی این مقاله، تبیین پیوند سه‌گانه‌ای است که میان «حقوق عامه»، «انفال» و «مسئولیت اجتماعی» در نظام حکمرانی اسلامی برقرار است. این سه مفهوم، در ظاهر به حوزه‌های متفاوتی تعلق دارند؛ اما در بستر اندیشه سیاسی و فقه اجتماعی اسلام، یک ساختار درهم‌تنیده را تشکیل می‌دهند که درک آن برای بازتعریف عدالت اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران ضروری است. در این تحقیق، تلاش شده است با روش توصیفی ـ تحلیلی، ابتدا مفاهیم و ریشه‌های نظری این سه عنصر در متون دینی، فقه امامیه، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و رویه‌های قضایی بررسی شود؛ سپس رابطه ساختاری و کاربردی میان آن‌ها مورد تحلیل قرار گیرد. داده‌ها از طریق مطالعه منابع کتابخانه‌ای، تحلیل اسناد قانونی و آرای فقهی و تفسیری استخراج و تلفیق شده است. از جمله نتایج کلیدی مقاله آن است که انفال در نظام اسلامی، صرفاً یک مفهوم اقتصادی یا منبع درآمدی دولت نیست، بلکه ابزاری برای تحقق عدالت و تأمین حقوق عامه محسوب می‌شود. از سوی دیگر، مسئولیت اجتماعی دولت و نهادهای عمومی نسبت به این منابع، نه تنها بر پایه اخلاق حرفه‌ای بلکه بر اساس فقه سیاسی و اصول قانون اساسی یک الزام حقوقی و دینی است. این مقاله با ارائه یک مدل مفهومی برای تبیین رابطه این سه حوزه، زمینه‌ای برای بازاندیشی در سیاست‌های توزیع منابع عمومی، توسعه عدالت اجتماعی و احیای اعتماد عمومی فراهم می‌آورد.