سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

تحلیل فقهی تقابل مالکیت خصوصی و عمومی و آثار تربیتی آن در حیات اجتماعی مسلمانان

نویسندگان :

سیده مبینا دلالی بیشه¹ ریحانه مهران فر²

1- دانشگاه فرهنگیان بیت الهدی آمل 2- دانشگاه فرهنگیان بیت الهدی آمل

کلمات کلیدی :

مالکیت،انفال،مالکیت خصوصی،مالکیت عمومی،فقه،عدالت اجتماعی،فقهای معاصر،آثار تربیتی،شرع،تحلیل فقهی

چکیده :

مالکیت خصوصی و عمومی از مفاهیم پرکاربرد در فقه به شمار می آید که در قرآن کریم و منابع فقهی به ان اشاره شده است.مالکیت خصوصی و عمومی اثار تربیتی بر متربی نیز دارد. هدف اصلی تبیین تفاوت های مالکیت خصوصی و عمومی از منظر فقه اسلامی و تحلیل اثار تربیتی صورت گرفته است. روش شناسی پژوهش از نوع کیفی و بنیادی بوده و بر پایه مطالعات اسنادی چون کتاب های فقهی اصلی همچون ( وسیله الشیعه ، حرعاملی) و ( منهاج الصالحین سیستانی ) ، همراه با مقالات مرتبط از پایگاه‌های علمی مانند Magiran و SID انجام شده. نمونه گیری هدفمند بوده و داده ها از طریق توصیف، مقایسه و تحلیل استخراج گردیده اند. یافته ها نشان می دهند ، در فقه اسلامی، مالکیت خصوصی به عنوان رابطه اختصاصی فرد با مال، بر پایه اصول قرآنی و احادیث نبوی پذیرفته شده و عامل اصلی آن کار و تلاش انسانی است، اما با محدودیت‌هایی مانند پرداخت خمس و رعایت حقوق عمومی همراه است تا از انحصار و فساد جلوگیری شود. در مقابل، مالکیت عمومی شامل اموالی مانند انفال است که متعلق به جامعه بوده و دولت به عنوان متولی، آن‌ها را برای منافع عمومی مدیریت می‌کند. تفاوت کلیدی این دو، در گستره تصرف است: مالکیت خصوصی آزادی فردی را تقویت می‌کند، در حالی که عمومی بر عدالت اجتماعی تأکید دارد. آثار تربیتی مالکیت خصوصی شامل پرورش حس مسئولیت است، که فرد را به سمت کمال اخلاقی سوق می‌دهد؛ اما مالکیت عمومی با تربیت جمعی به ارزش‌هایی مانند همبستگی، توزیع عادلانه ثروت، جامعه را به سوی تعادل اخلاقی هدایت می‌کند. در نتیجه نظام مالکیت در اسلام، فراتر از یک چارچوب اقتصادی است که با ایجاد تعادل بین منافع فردی و مصالح جمعی، در پی تربیت انسان های متقی،مسئول و عدالت محور و در نهایت،تشکیل جامعه ای عادلانه و متوازن است.