سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

بررسی دیدگاه آیات عظام، طباطبایی یزدی و خمینی در خصوص انفال در صرف امور خیریه

نویسندگان :

محمد شفیق اسکی¹ فاطمه غفارزاده² سیده هستی نور اشرف الدین³ سیده مولود صادق نیا⁴

1- دانشگاه فرهنگیان مرکز بیت الهدی آمل 2- دانشگاه فرهنگیان مرکز بیت الهدی آمل 3- دانشگاه فرهنگیان مرکز بیت الهدی آمل 4- دانشگاه فرهنگیان مرکز بیت الهدی آمل

کلمات کلیدی :

انفال،فقه شیعه،آیت الله طباطبایی یزدی،امام خمینی (ره)،امور خیریه،مصالح مسلمانان،ولایت فقیه،عصر غیبت،عدالت اقتصادی،بررسی تطبیقی

چکیده :

چکیده انفال به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی فقه شیعه امامیه، نقش محوری در تأمین منابع مالی حکومت اسلامی و توزیع عدالت اقتصادی ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی-تحلیلی، به بررسی دیدگاه‌های آیت‌الله طباطبایی یزدی و امام خمینی (ره) در خصوص مفهوم انفال، مصادیق آن و امکان صرف آن در امور خیریه می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین چگونگی بهره‌برداری از انفال به عنوان اموال عمومی در جهت مصالح جامعه، با تمرکز بر چالش‌های معاصر مانند فقر و نابرابری اجتماعی است. روش‌شناسی پژوهش از نوع کیفی و بنیادی بوده و بر پایه مطالعه اسنادی کتاب‌های فقهی اصلی همچون "العروة الوثقی" (طباطبایی یزدی) و "تحریر الوسیله" (خمینی)، همراه با مقالات مرتبط از پایگاه‌های علمی مانند SID و Magiran انجام شده. نمونه‌گیری هدفمند بوده و داده‌ها از طریق توصیف، مقایسه و تحلیل وجوه اشتراک و افتراق استخراج گردیده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که هر دو فقیه، انفال را اموال عمومی بدون مالک خاص می‌دانند که مالکیت آن با امام (ع) و صرفش در مصالح مسلمانان است. مصادیق مشترک شامل زمین‌های موات، معادن، دریاها، غنائم و ارث بی‌وارث است. اشتراکات شامل تعریف بر پایه عدم مالکیت شخصی، صرف در مصالح عمومی (شامل امور خیریه) و اختیار نائب امام است و افتراقات شامل: آیت الله طباطبایی یزدی رویکردی سنتی و مختصر دارد، در حالی که امام خمینی با ملاک "ما لا ربّ لها"، دیدگاهی نظام‌مند و قابل تعمیم به مسائل مستحدثه مانند جوّ و ترانزیت ارائه می‌دهد و آن را به ولایت فقیه در عصر غیبت متصل می‌کند. در نتیجه، این مسئله روشن می‌گردد که دیدگاه امام خمینی (ره) پویا تر و کاربردی تر برای سیاست‌گذاری‌های نوین خیریه در اقتصاد اسلامی معاصر است، درحالی که آیت‌الله طباطبایی یزدی چهارچوب سنتی را حفظ می‌نماید. پیشنهاد می‌شود که بررسی تطبیقی با دیدگاه دیگر فقها، بررسی کاربردی مسئله انفال در اقتصاد اسلامی در رابطه با این مسئله انجام بشود.