سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

نقش اصل حسن نیت و قاعده منع اضرار در حمایت از حقوق عامه و منابع طبیعی در نظام حقوقی ایران

نویسندگان :

جمشید یحیی پور¹ عادله گزانه²

1- دانشگاه مازندران 2- دانشگاه علامه محدث نوری

کلمات کلیدی :

حسن نیت،قاعده لاضرر،حقوق عامه،منافع عمومی،محیط زیست

چکیده :

در نظام حقوقی و فقهی ایران، اصولی چون «حسن نیت» و «منع اضرار (لاضرر و لاضرار)» از بنیادی‌ترین قواعدی هستند که نه تنها در روابط خصوصی افراد بلکه در تنظیم روابط دولت و جامعه و حفظ مصالح عمومی نیز نقش‌آفرین‌اند.با گسترش بحران‌های زیست‌محیطی، تخریب منابع طبیعی، و نقض حقوق عامه، تفسیر نوین این اصول از منظر فقهی و حقوقی ضرورت یافته است. اصل حسن نیت به عنوان مبنایی اخلاقی و حقوقی، تضمین‌کننده‌ی رفتار منصفانه و مسئولانه در اجرای حقوق و تعهدات است؛ در حالی‌که قاعده منع اضرار، به عنوان یک قاعده‌ی فقهی ـ حقوقی بازدارنده، اجازه نمی‌دهد اعمال حقوقی یا تصرفات اشخاص موجب زیان به دیگران یا جامعه گردد.این مقاله می‌کوشد با تحلیل مبانی فقهی و حقوقی این دو اصل و بررسی جایگاه آن‌ها در قوانین ایران، نقش بنیادین آن‌ها را در «صیانت از حقوق عامه و منابع طبیعی» روشن سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حسن نیت و قاعده لاضرر، در صورت تفسیر موسع و تطبیق با مفاهیم نوین حقوق عمومی، می‌توانند به عنوان مبنای مسئولیت مدنی دولت‌ها و اشخاص در قبال محیط زیست و منابع مشترک طبیعی مورد استناد قرار گیرند.