سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

کارکردهای دانشگاه در چارچوب مسئولیت اجتماعی برای حفاظت و مدیریت حقوقی انفال و منابع عمومی

نویسندگان :

یوسف نورائی¹ سید محمد علی تقوی²

1- استادیار و عضو هیات علمی گروه حقوق دانشگاه شمال آمل 2- دانشجوی ک|ارشناسی ارشد دانشگاه شمال آمل

کلمات کلیدی :

انفال،مسئوولیت اجتماعی دانشگاه،توسعه پایدار،منابع عمومی

چکیده :

انفال و منابع طبیعی در نظام حقوقی و فقهی ایران جایگاهی بنیادین دارند و به‌عنوان اموال عمومی و ثروت‌های بین‌نسلی، متعلق به عموم مردم و در اختیار حکومت اسلامی قرار گرفته‌اند. اصل ۴۵ قانون اساسی به صراحت انفال را در اختیار حکومت اسلامی دانسته است تا در جهت مصالح عامه مدیریت و بهره‌برداری شوند. با وجود چنین جایگاهی، چالش‌های متعدد زیست‌محیطی، اقتصادی و حقوقی در مسیر صیانت و بهره‌برداری از این منابع وجود دارد؛ از جمله بهره‌برداری بی‌رویه از جنگل‌ها و مراتع، تخریب منابع آبی، مدیریت ناکارآمد معادن و بروز تعارض میان منافع خصوصی، دولتی و عمومی. این چالش‌ها در کنار ضعف ساختارهای نظارتی و کمبود سیاست‌های شفاف، مانعی جدی بر سر راه تحقق عدالت اجتماعی و توسعه پایدار محسوب می‌شوند. در این میان، دانشگاه‌ها به‌عنوان مهم‌ترین نهادهای عمومی و علمی کشور، تنها وظیفه آموزش و پژوهش ندارند، بلکه بر اساس اصول مسئولیت اجتماعی، متعهد به ایفای نقش مؤثر در حل مسائل جامعه نیز هستند. دانشگاه‌ها می‌توانند با تربیت نیروی انسانی متخصص و متعهد، تولید دانش حقوقی و زیست‌محیطی، ترویج فرهنگ عمومی حفاظت از منابع، و ارائه راهکارهای نوین حقوقی و مدیریتی، به شکل‌گیری الگوهای کارآمد در صیانت از انفال کمک کنند. همچنین مشارکت دانشگاه‌ها در فرآیند سیاست‌گذاری عمومی و همکاری نزدیک با نهادهای حکومتی و مدنی، می‌تواند به افزایش شفافیت، کاهش فساد و بهره‌برداری عادلانه و پایدار از منابع عمومی منجر شود. این مقاله با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، ابتدا به تبیین مبانی فقهی و حقوقی انفال در ایران می‌پردازد، سپس کارکردهای دانشگاه در چارچوب مسئولیت اجتماعی برای حفاظت و مدیریت حقوقی منابع عمومی را بررسی می‌کند و در نهایت با بهره‌گیری از تجربه‌های موفق داخلی و بین‌المللی، راهکارهایی جهت ارتقای نقش دانشگاه‌ها در تحقق عدالت اجتماعی و توسعه پایدار ارائه می‌دهد.