سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

نقش پژوهش های دانشگاهی در تحقق عدالت محیط زیست

نویسندگان :

نرگس طاهرپور¹ علیرضا انصاری مهیاری² زهرا درخشان هوره³ حسین بهارلو هوره⁴

1- دانشجوی دکتری حقوق بین الملل، واحد نجف اباد ،دانشگاه ازاد اسلامی ، نجف اباد ، ایران) 2- استادیارگروه حقوق، واحد نجف اباد ، دانشگاه ازاد اسلامی ، نجف اباد ، ایران 3- دانشجوی دکتری حقوق بین الملل، واحد نجف اباد ،دانشگاه ازاد اسلامی ، نجف اباد ، ایران 4- دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، واحد نجف اباد ،دانشگاه ازاد اسلامی ، نجف اباد ، ایران

کلمات کلیدی :

عدالت محیط زیستی،پژوهش دانشگاهی،توسعه پایدار،نقش سیاست‌گذاری.

چکیده :

عدالت محیط‌زیستی به‌عنوان یکی از مفاهیم بنیادین در تقاطع حقوق بشر و حفاظت از محیط زیست، بر توزیع منصفانه پیامدهای منفی زیست‌محیطی، از جمله آلودگی‌ها و مخاطرات اکولوژیکی، و همچنین بهره‌مندی عادلانه از منافع منابع طبیعی نظیر آب سالم، هوای پاک و فضاهای سبز میان اقشار مختلف جامعه، به‌ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر و نسل‌های کنونی و آینده، تأکید دارد. این مفهوم با نقد نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی ناشی از تخریب محیط زیست، در پی برقراری توازن میان الزامات توسعه اقتصادی و ضرورت‌های حفاظت اکولوژیکی است.اهمیت عدالت محیط‌زیستی در جهان معاصر، به‌ویژه در پرتو بحران‌های جهانی همچون تغییرات اقلیمی، آلودگی‌های صنعتی و کاهش تنوع زیستی، بیش از پیش برجسته شده است؛ چراکه پیامدهای این بحران‌ها به‌صورت نامتوازن بر جوامع حاشیه‌ای و کم‌درآمد تحمیل می‌شود و در عین حال، پیامدهایی گسترده برای امنیت ملی، انسجام اجتماعی و تحقق توسعه پایدار به همراه دارد. از جمله چالش‌های اساسی در این حوزه می‌توان به تعارض میان منافع اقتصادی کوتاه‌مدت و حفاظت بلندمدت از محیط زیست، مشارکت محدود جوامع محلی در فرآیندهای تصمیم‌گیری و تمرکز فعالیت‌ها و صنایع آلاینده در مناطق محروم اشاره کرد؛ وضعیتی که در ایران نیز در برخی مناطق صنعتی، به‌ویژه در نواحی جنوبی کشور، قابل مشاهده است.دامنه شمول عدالت محیط‌زیستی گسترده بوده و ابعاد مختلفی را دربرمی‌گیرد؛ از جمله بعد توزیعی که ناظر بر عدالت درون‌نسلی و بین‌نسلی است، بعد رویه‌ای که بر مشارکت عمومی و شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها تأکید دارد، و بعد جبرانی که به جبران خسارت‌های وارده به قربانیان تخریب محیط زیست می‌پردازد. از ویژگی‌های شاخص این مفهوم می‌توان به ماهیت میان‌رشته‌ای، پیوند اخلاقی–حقوقی و ارتباط عمیق آن با اهداف توسعه پایدار و اسناد بین‌المللی زیست‌محیطی، از جمله اعلامیه ریو و نتایج اجلاس‌های جهانی محیط زیست، اشاره کرد.در این میان، پژوهش‌های دانشگاهی به‌عنوان یکی از پیشران‌های اصلی تحقق عدالت محیط‌زیستی، نقش‌های متنوع و مکملی ایفا می‌کنند؛ از تولید دانش علمی و توسعه شاخص‌های ارزیابی عدالت محیط‌زیستی گرفته تا ارائه پیشنهادهای سیاستی و حقوقی، توسعه فناوری‌های نوین و سبز، و ارتقای آگاهی عمومی و فرهنگ زیست‌محیطی. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی–تحلیلی و اتکا بر منابع معتبر کتابخانه‌ای،میباشد. یافته‌های حاصل از این پژوهش حاکی از این است که تقویت و حمایت از تحقیقات دانشگاهی می‌تواند به ایجاد پیوندی مؤثر میان دانش نظری و فرآیندهای سیاست‌گذاری منجر شده و زمینه دستیابی به عدالت محیط‌زیستی پایدار را فراهم سازد.