سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

چالش‌های عملی “ابلاغ الکترونیک اوراق قضایی” و آثار آن بر حق دفاع اصحاب دعوا (مطالعه موردی: حوزه‌های قضایی استان ایلام)

نویسندگان :

حسین محمدی¹

1- دانشگاه آزاد

کلمات کلیدی :

ابلاغ الکترونیک،حق دفاع،دادرسی الکترونیک،سامانه ثنا،شکاف دیجیتال،استان ایلام

چکیده :

زمینه و هدف: حرکت نظام قضایی ایران به سمت دادرسی الکترونیک و استقرار “ابلاغ الکترونیک اوراق قضایی” از طریق سامانه ثنا، با هدف افزایش کارآمدی و سرعت دادرسی صورت گرفته است. با این حال، این تحول دیجیتال می‌تواند چالش‌هایی را، به ویژه در مناطق با ویژگی‌های خاص جغرافیایی و جمعیتی، ایجاد کند که به طور بالقوه “حق دفاع” اصحاب دعوا را تضعیف می‌کند. این تحقیق میدانی با هدف شناسایی و تحلیل چالش‌های عملی ابلاغ الکترونیک در استان ایلام و ارزیابی آثار آن بر حق بنیادین دفاع، انجام شده است. روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش مطالعه موردی در حوزه‌های قضایی استان ایلام انجام پذیرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با سه گروه هدف شامل ۳۵ نفر از اصحاب دعوا (با تفکیک شهری و روستایی)، ۱۵ وکیل دادگستری و ۸ نفر از قضات و مدیران دفاتر دادگاه‌ها گردآوری شد. برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون استفاده گردید. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که چهار مضمون اصلی چالش‌زا وجود دارد: ۱) “شکاف دیجیتال عمیق” ناشی از ضعف زیرساخت اینترنت در مناطق روستایی و کوهستانی و پایین بودن سطح سواد دیجیتال، به ویژه در میان سالمندان. ۲) “موانع فرهنگی و اعتمادی” که منجر به عدم مراجعه منظم افراد به سامانه می‌شود. ۳) “واسطه‌های غیررسمی” که به دلیل ناتوانی افراد در استفاده از سامانه، مسئولیت اطلاع‌رسانی را بر عهده می‌گیرند و مسائل حریم خصوصی و مسئولیت را ایجاد می‌کنند. ۴) “ابهامات فرآیندی و مسئولیت” در مواجهه با خطاهای سیستمی و عدم اطلاع واقعی مخاطب. نتیجه‌گیری: ابلاغ الکترونیک در استان ایلام، علی‌رغم مزایای تئوریک، در عمل به دلیل عدم تناسب با واقعیت‌های بومی، به شکل معناداری حق دفاع اقشار آسیب‌پذیر را با چالش مواجه کرده و اصل “اطمینان از آگاهی مخاطب” را به یک “فرض قانونی” تقلیل داده است. برای رفع این چالش‌ها، ارائه راهکارهای بومی‌سازی شده مانند آموزش‌های محلی، تقویت زیرساخت‌ها و ایجاد رویه‌های قضایی حمایتی ضروری است.