سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

انفال و حقوق عامه؛ از امانت داری تا عدالت ترمیمی

نویسندگان :

محمد مهدی زارعی¹ زینب مجلسی²

1- دانشگاه مازندران 2- دانشگاه مازندران

کلمات کلیدی :

انفال،حقوق عامه،امانت داری،مسئولیت اجتماعی،جرایم علیه منابع طبیعی،عدالت ترمیمی،اعتماد عمومی

چکیده :

انفال، به‌مثابه میراث مشترک و سرمایه عمومی، در فقه اسلامی و حقوق عامه از جایگاهی بنیادین برخوردار است؛ منابع طبیعی و ملی تحت مالکیت فردی نبوده و دولت صرفاً به‌عنوان متولّی و امین آن‌ها عمل می نماید. اصل امانت‌داری در متون فقهی و قوانین ملی، مبنای حفاظت از انفال و تضمین عدالت اجتماعی است و مؤکّد ضرورت شفافیت و مسئولیت اجتماعی در مدیریت این اموال می باشد. از منظر جرم‌شناسی، تخریب یا سوء‌استفاده از انفال، جرمی علیه منافع عمومی و محیط زیست به شمار رفته که اعتماد اجتماعی و نسل‌های آینده را تهدید می نماید؛ لذا، عدالت ترمیمی رویکردی نوین ارائه می‌دهد که به‌جای تمرکز صرف بر مجازات، بر جبران خسارت، بازسازی محیط و احیای اعتماد عمومی تأکید دارد. پژوهش حاضر، نگاهی اجمالی به مبانی فقهی و حقوقی و بهره‌گیری از رویکرد جرم‌شناختی، در تلاش است که پیوند میان امانت‌داری و عدالت ترمیمی را در مدیریت انفال نمایان سازد؛ ماحصل این است که حفاظت از انفال، افزون بر وظیفه‌ای فقهی و حقوقی، ضرورتی اجتماعی است که به تحقّق عدالت پایدار و اعتماد عمومی می انجامد. مسائل حائز اهمیت در پژوهش کاربردی و توصیفی-تحلیلی پیش رو، آن است که انفال، در فقه امامیه و حقوق ایران، از چه جایگاهی برخوردار است؟ ارتباط آن با حقوق عامه و مسئولیت اجتماعی دولت به چه صورتی است؟ مصادیق جرایم علیه منابع طبیعی و پیامدهای آن‌ها بر اعتماد عمومی کدام اند؟ و در نهایت، عدالت ترمیمی، چگونه در جبران خسارات و بازسازی محیط، ایفای نقش می نماید؟ با گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه ای-اسنادی، دریافته می شود که لازم است انفال، به‌مثابۀ اموال عمومی، بر اساس اصل امانت‌داری و در راستای مصالح عمومی مدیریت شوند؛ فلذا، سوء‌استفاده یا تخریب آن‌ها، مصداق بارز نقض حقوق عامه بوده و عدالت ترمیمی می‌تواند با تلفیق مبانی فقهی و نظریه‌های جرم‌شناسی، الگوی جامعی را جهت تحقّق عدالت پایدار و بازسازی اعتماد اجتماعی ارائه دهد.