سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

تحلیل حقوقی– سیاستی مدیریت زباله‌های الکترونیکی با تأکید بر حقوق عامه، انفال، مسئولیت اجتماعی و نقش دانشگاه در ایران

نویسندگان :

مصطفی حیدری¹

1- استادیار و عضو هیات علمی گروه مهندسی برق و مهندسی پزشکی دانشگاه شمال آمل

کلمات کلیدی :

زباله‌های الکترونیکی،حقوق عامه،انفال،مسئولیت اجتماعی دانشگاه،اقتصاد چرخشی

چکیده :

زباله‌های الکترونیکی به‌عنوان سریع‌ترین جریان روبه‌رشد پسماند در جهان، علاوه بر تهدید محیط‌زیست و سلامت عمومی، از نظر اقتصادی، اجتماعی و حقوقی نیز اهمیت راهبردی دارند. مدیریت ناکارآمد این پسماندها موجب اتلاف منابع ارزشمند، آلودگی محیط و تضییع حقوق عامه و انفال شده و نشان‌دهنده ضعف حکمرانی و نظارت بر چرخه تولید، مصرف و بازیافت تجهیزات الکترونیکی است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی و تلفیقی، وضعیت تولید و بازیافت زباله‌های الکترونیکی در ایران و جهان را بررسی کرده، چالش‌های اجرای نظام مسئولیت توسعه‌یافته تولیدکننده (EPR) در ایران را تحلیل نموده و نقش دانشگاه‌ها در توسعه حکمرانی پایدار این پسماندها را مورد ارزیابی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که میزان تولید زباله‌های الکترونیکی در جهان به بیش از 58 میلیون تن در سال رسیده و کمتر از 20 درصد آن به‌صورت رسمی بازیافت می‌شود، در حالی که در ایران تنها حدود 15 درصد زباله‌های الکترونیکی در چرخه رسمی قرار می‌گیرند. فقدان اجرای الزام‌آور نظام EPR و ضعف هماهنگی نهادی، بخش اعظم زباله‌ها را در چرخه غیررسمی و پرخطر قرار داده است. در این میان، دانشگاه‌ها می‌توانند با توسعه فناوری‌های بازیافت ایمن، آموزش نیروی متخصص، ارتقای آگاهی عمومی و ارائه مشاوره سیاستی به دولت، نقش کلیدی در بهبود مدیریت زباله‌های الکترونیکی ایفا کنند. این پژوهش نشان می‌دهد که تنها با تلفیق حقوق عامه، حفاظت از انفال، مسئولیت اجتماعی بنگاه‌ها و مشارکت فعال دانشگاه‌ها می‌توان به الگوی یکپارچه و پایدار مدیریت زباله‌های الکترونیکی در ایران دست یافت. نتایج این مطالعه می‌تواند راهنمای سیاست‌گذاری، اصلاح قوانین و توسعه برنامه‌های آموزشی و فناوری برای مدیریت پایدار زباله‌های الکترونیکی باشد.