سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

جرائم مالیاتی در حقوق کیفری ایران و راهکارهای پیشگیری از آن

نویسندگان :

صابر غفاری چراتی¹ یوسف نورایی²

1- دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه شمال آمل 2- استادیار و عضو هیات علمی گروه حقوق دانشگاه شمال آمل

کلمات کلیدی :

جرایم مالیاتی،فرار مالیاتی،جرم‌انگاری،مأموران مالیاتی،حقوق کیفری ایران

چکیده :

جرایم مالیاتی ناشی از فرار یا اجتناب از پرداخت مالیات، هم به درآمدهای عمومی و هم به اعتماد اجتماعی آسیب می‌زنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل رویکرد نظام کیفری ایران نسبت به جرم فرار مالیاتی و بررسی مهم‌ترین جرایم مرتبط با مودیان و مأموران مالیاتی، از روش تحلیلی–کتابخانه‌ای (مطالعه اسنادی) بهره می‌برد. در این تحقیق، متون قانونی (از جمله مواد مرتبط قانون مالیات‌های مستقیم)، رویه قضایی و ادبیات پژوهشی داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفت و عناصر تشکیل‌دهنده جرم، ماهیت اعمال مادی (فعل و ترک فعل)، عنصر روانی (عمد) و کمبودهای جرم‌انگاری تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که: (1) تعریف مادّی فرار مالیاتی در قوانین فعلی ناقص است و برخی مصادیق عملی فرار را پوشش نمی‌دهد؛ (2) همچنین جرم‌انگاری جرایم مأموران مالیاتی به‌طور جامع در قوانین موجود تبیین نشده و خلأهای نظارتی و انگیزشی، موجبات سوءاستفاده را فراهم ساخته است؛ و (3) درجه‌بندی و نظام مجازات کنونی (از جمله قرار گرفتن اغلب جرایم در «درجه شش») بازدارندگی کافی در برابر جرایم بزرگ مالیاتی ایجاد نمی‌کند. بر اساس این نتایج، مقاله مجموعه‌ا‌ی از راهکارهای قانون‌محور، ساختاری و فرهنگی را پیشنهاد می‌دهد؛ از جمله اصلاح مواد قانونی جهت شفاف‌سازی مصادیق جرم، تقویت ضمانت‌های اجرایی، دیجیتالی‌سازی و تبادل اطلاعات بین‌نهادها، و اقدامات آموزش عمومی برای ارتقای فرهنگ مالیاتی. این پژوهش می‌تواند مبنایی برای بازنگری سیاست‌های کیفری–مالیاتی و مطالعات تطبیقی آتی قرار گیرد.