سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

بررسی فقهی و حقوقی تملّک وقفی انفال با تأکید بر جنگلها و مراتع

نویسندگان :

احمد اسفندیاری¹ مجتبی باقرزاده²

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری

کلمات کلیدی :

انفال،تملک،جنگل،مرتع،وقف

چکیده :

هدف: هدف این مقاله، بررسی فقهی و حقوقی تملّک وقفی انفال با تأکید بر جنگلها و مراتع می باشد. روش مطالعه: این مطالعه به روش تحلیلی-توصیفی انجام شده است. یافته ها: با اینکه تصور عمومی، این است که امکان تملک خصوصی جنگلها و مراتع-که مصادیق انفال به شمار می روند- و به تبع، وقفیت آن وجود ندارد، بررسی سوابق روایی و فقهی قوانین موضوعۀ ایران نشان می دهد که این تصور با تردیدهای جدی مواجه می باشد. چنانکه مطابق برخی روایات، این اموال از یکسو، ملک شخصی پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) نیست، بلکه به منصب رهبری جامعه اسلامی تعلق دارد و از سوی دیگر، احتمال مالکیت اعتباری آنها، همچون مالکیت اعتباری اشخاص مطرح شده است به طوری که مقصود از مالکیت خدا و معصوم(ع) بر انفال، سلطه بر تصرف در آنها می باشد و به اعتبار چنین تصرفی، رسول خدا (ص) برخی مراتع را به قبایل منطقه واگذار نمود. نتیجه گیری: به لحاظ فقهی به همان دلایلی که در دوران حضور معصوم(ع)، منصب امامت، اختیار واگذاری انفال به اشخاص را دارد، در زمان غیبت او، فقیه جامع الشرائط-که سمت رهبری جامعه اسلامی را در اختیار دارد- می تواند إذن تصرف مالکانه اشخاص در انفال را بدهد. پیش از تصویب لایحه قانونی ملی شدن جنگلها چنین تملکی در قوانین موضوعۀ ایران پذیرفته شده بود و با تصویب ماده واحدۀ قانون ابطال فروش رقبات، آب واراضی موقوفه، مقررۀ فوق در مورد موقوفات نسخ گردید و در وضع کنونی، مطابق آخرین قانونگذاری در این مورد، اراضی، املاک، جنگلها، مراتع واقع در حریم موقوفات در تملک وقفی ابقا گردید.