سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

«حقوق عامه و جایگاه آن در قوانین کیفری ایران»

نویسندگان :

داود اسلامی¹

1- دانشگاه زنجان

کلمات کلیدی :

حقوق عامه،حمایت کیفری از حقوق عامه،صیانت از منافع عمومی،دادستان

چکیده :

این مقاله با هدف تبیین مفهوم حقوق عامه و تحلیل جایگاه آن در نظام حقوقی و کیفری ایران، با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. حقوق عامه به‌عنوان مجموعه‌ای از منافع و مصالح مشترک اجتماعی که اجرای آن برای کل جامعه ضرورت دارد، علی‌رغم اشاره‌ های پراکنده در قوانین، همچنان فاقد تعریف منسجم و چارچوب تقنینی مشخص است. یافته‌ها نشان می‌دهد قانون اساسی، به‌ویژه اصل ۱۵۶، مهم‌ترین مبنای صریح در الزام قوه قضائیه به احیای حقوق عامه است و قانون آیین دادرسی کیفری نیز تکالیف مشخصی را در این زمینه بر عهده دادستان نهاده است. تحلیل قوانین کیفری بیانگر آن است که بخش قابل توجهی از مقررات مرتبط با سلامت، محیط زیست، بهداشت عمومی، امنیت اقتصادی و صیانت از اموال و انفال، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم در راستای حمایت کیفری از حقوق عامه وضع شده‌اند. با این حال، بررسی ساختاری و اجرایی نشان می‌دهد پراکندگی مقررات، تداخل وظایف نهادهای نظارتی، کمبود سازوکارهای حمایتی و تعدد وظایف دادستان، از چالش‌های اساسی در تحقق کارآمد این مأموریت است. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که بهبود صیانت و احیای حقوق عامه مستلزم اصلاح تقنینی، تقویت جایگاه دادسرا، بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای مردمی و توسعه دعاوی متضمن نفع عمومی است. این عوامل می‌توانند بستر مناسبی برای افزایش کارآمدی نظام حمایت کیفری از حقوق عامه و ارتقای عدالت عمومی فراهم سازند.