سامانه همایش های دانشگاه شمال

صفحه اصلی / دانشگاه، حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

بررسی دیدگاه صاحب جواهر و شهید ثانی درباره انفال و حدود تصرف حاکم اسلامی

نویسندگان :

نرگس نارنجی¹ مهسا گلیج² محمد شفیق³

1- دانشگاه فرهنگیان مرکز بیت الهدی آمل 2- دانشگاه فرهنگیان مرکز بیت الهدی آمل 3- دانشگاه فرهنگیان مرکز بیت الهدی آمل

کلمات کلیدی :

انفال،شهید ثانی،صاحب جواهر

چکیده :

این تحقیق با هدف تبیین جایگاه انفال به عنوان یکی از مباحث پرکاربرد و بنیادین در فقه امامیه، به بررسی و واکاوی دیدگاه فقهای برجسته و شاخص دوره متأخر، از جمله شهید ثانی و صاحب‌الجواهر، می‌پردازد. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی ـ تحلیلی، ابتدا به بیان کاربردهای لغوی و اصطلاحی واژه‌ی «انفال» پرداخته و سپس با ذکر مهم‌ترین مصادیق مطرح ‌شده در منابع فقهی، زمینه‌ای برای مقایسه دقیق میان دو دیدگاه فراهم می‌سازد. در ادامه، مفهوم انفال در آثار این دو فقیه بزرگ با تشریح بنیان‌های نظری هر یک و ارائه نمونه‌ های مرتبط بررسی می‌شود و وجوه اشتراک و افتراق آرای آنان در حوزه ماهیت، قلمرو و شیوه بهره‌ برداری از انفال تبیین می‌گردد. اطلاعات پژوهش با روش کیفی و مبتنی بر تحلیل متنی، از معتبرترین منابع مکتوب شامل کتاب‌ها، مقالات تخصصی و اسناد فقهی، همچنین منابع الکترونیکی معتبر گرد‌آوری شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که با وجود اتفاق‌نظر شهید ثانی و صاحب‌الجواهر در تعریف ماهوی و اصل تعلق انفال، اختلاف برداشت آنان در محدوده و نحوه‌ی تصرف، منجر به شکل‌گیری دو رویکرد قابل توجه شده است؛ به گونه‌ای که شهید ثانی بر امکان «مباح بودن فردی» و نقش افراد در بهره‌گیری از انفال تأکید دارد، در حالی که صاحب‌الجواهر نظریه «تصرف ولایی» را مطرح کرده و مدیریت انفال را در چارچوب اختیارات حاکم اسلامی تحلیل می‌کند. این تفاوت رویکرد، ابعاد مهمی از مباحث مالکیت، ولایت و اختیارات عمومی در فقه امامیه را روشن می‌سازد و زمینه را برای تحلیل پیامدهای حقوقی و فقهی هر یک از این دیدگاه‌ها فراهم می‌کند.